Kiedy wykonać test na HIV po ryzykownym kontakcie i jak interpretować wynik?

Jak dochodzi do zakażenia HIV i kiedy kontakt jest naprawdę ryzykowny?

Drogi zakażenia HIV – kiedy mówimy o realnym ryzyku

Aby sensownie zaplanować test na HIV, trzeba najpierw ustalić, czy kontakt rzeczywiście mógł być zakaźny. HIV przenosi się tylko określonymi drogami i tylko przez niektóre płyny ustrojowe. Nie każdy „dziwny” czy niekomfortowy kontakt seksualny oznacza realne ryzyko zakażenia.

HIV znajduje się w stężeniu zdolnym do zakażenia głównie w:

• krwi,
• nasieniu,
• wydzielinie z pochwy i szyjki macicy,
• mleku kobiecym.

Ślina, pot, łzy, pot czy mocz nie stanowią typowej drogi zakażenia, o ile nie są wyraźnie zanieczyszczone krwią w sposób umożliwiający przedostanie się wirusa do organizmu (np. kontakt z dużą ilością świeżej krwi przy obecności ran). W praktyce zakażenia HIV odbywają się prawie zawsze przez:

• stosunek seksualny bez prezerwatywy (dopochwowy, analny),
• dzielenie się igłami, strzykawkami, sprzętem do iniekcji,
• zakażenie z matki na dziecko w ciąży, podczas porodu lub karmienia piersią, jeśli nie stosuje się profilaktyki.

Kontakty seksualne wysokiego ryzyka

Z punktu widzenia decyzji o teście, najistotniejsze są kontakty seksualne. Za szczególnie ryzykowne uznaje się:

• stosunek analny bez prezerwatywy (odbiorca – osoba „pasywna” – jest w największej grupie ryzyka),
• stosunek dopochwowy bez prezerwatywy, zwłaszcza z osobą o nieznanym statusie HIV,
• stosunki z wieloma partnerami/partnerkami, przy braku badań i niestałym używaniu prezerwatywy,
• kontakt z krwią partnera w trakcie seksu (np. przy uszkodzeniach błon śluzowych, miesiączce, zadrapaniach).

Ryzyko jest również większe, gdy:

• u którejś z osób występują inne choroby przenoszone drogą płciową (np. opryszczka narządów płciowych, kiła – uszkodzenie śluzówek ułatwia wnikanie wirusa),
• dochodzi do gwałtownego, urazowego stosunku, który powoduje mikrourazy i krwawienia,
• używane są narkotyki lub alkohol w dużych dawkach – częściej wtedy dochodzi do nieplanowanego seksu bez zabezpieczenia.

Kontakty o niskim lub zerowym ryzyku zakażenia HIV

Wiele zdarzeń, które wywołują lęk, w rzeczywistości nie stanowi realnego ryzyka zakażenia HIV. Skupienie się na faktach pozwala uniknąć niepotrzebnej paniki i nadmiernego powtarzania testów.

Za kontakty o znikomym lub pomijalnym ryzyku zakażenia HIV uznaje się m.in.:

• pocałunki (nawet głębokie), jeśli nie ma dużych, krwawiących ran w jamie ustnej,
• wspólne korzystanie z toalety, prysznica, basenu, sauny,
• korzystanie ze wspólnych naczyń, sztućców, ręczników, pościeli,
• dotyk, przytulanie, masaż bez uszkodzeń skóry,
• ukąszenia owadów (komary, kleszcze nie przenoszą HIV),
• przebywanie w tym samym pomieszczeniu, kaszel, kichanie.

Ryzykowne nie jest również dotknięcie prezerwatywy z nasieniem, jeśli nie dochodzi do kontaktu z uszkodzoną skórą lub błoną śluzową. Z kolei seks oralny (pobieranie do ust) wiąże się z mniejszym, ale nie zerowym ryzykiem – rośnie ono, gdy w jamie ustnej są ranki, afty, świeżo szczotkowane dziąsła z krwawieniem czy aktywne stany zapalne.

Realistyczny przykład sytuacji ryzykownej i mało ryzykownej

Przykład 1: osoba odbyła stosunek analny bez prezerwatywy z nowym partnerem, nie znając jego statusu HIV. Taki kontakt należy traktować jako wysokiego ryzyka i test na HIV jest zdecydowanie wskazany, najlepiej z wcześniejszym rozważeniem profilaktyki poekspozycyjnej (PEP) w pierwszych godzinach po zdarzeniu.

Przykład 2: osoba była na imprezie, całowała się z kilkoma osobami, następnego dnia odczuwa lęk przed HIV. Jeśli nie doszło do stosunku bez prezerwatywy ani kontaktu z krwią, zakażenie HIV w takiej sytuacji jest praktycznie nierealne. Test można wykonać dla spokoju, ale obiektywnie ryzyko jest minimalne.

Okienko serologiczne HIV – co to jest i dlaczego ma znaczenie dla terminu testu

Definicja okienka serologicznego

Po zakażeniu HIV organizm nie od razu produkuje wykrywalne przeciwciała oraz antygeny. Okienko serologiczne (okres diagnostycznego „okna”) to czas od momentu zakażenia do chwili, gdy test potrafi to zakażenie wykryć. W tym czasie:

• osoba może już być zakaźna (przekazywać wirusa dalej),
• test wykonany zbyt wcześnie może wyjść ujemny mimo zakażenia.

Długość okienka zależy od rodzaju testu. Współczesne testy generacji 4. (combo) wykrywają zakażenie znacznie szybciej niż starsze testy wykrywające tylko przeciwciała. Dobrze dobrany moment badania to klucz do wiarygodnej interpretacji wyniku.

Jak przebiega zakażenie HIV w czasie – krótki schemat

Zrozumienie dynamiki zakażenia pomaga zrozumieć, czemu lekarze zalecają konkretne terminy badań.

• 0–2 tygodnie po zakażeniu – wirus intensywnie się namnaża, rośnie ilość wirusa we krwi (wiremia), ale testy mogą być jeszcze niewykrywalne; pojawia się antygen p24.
• 2–6 tygodni – organizm zaczyna produkować przeciwciała anty-HIV; większość testów 4. generacji (antygen/antyciała) wykryje już zakażenie, choć pojedyncze przypadki mogą wymagać dłuższego czasu.
• 3–12 tygodni – niemal wszystkie osoby zakażone wytwarzają już przeciwciała; testy na przeciwciała stają się wiarygodne.

U większości osób test 4. generacji wykonany po 6 tygodniach od ryzykownego kontaktu jest już wiarygodny. Dla pełnej pewności (wg wielu wytycznych) wynik ujemny testu IV generacji po 12 tygodniach (3 miesiącach) traktuje się jako rozstrzygający.

Dlaczego nie testować „od razu” po ryzykownym kontakcie

Wykonanie testu na HIV dzień lub kilka dni po ryzykownym kontakcie nie ma sensu diagnostycznego, jeśli celem jest ocena tego konkretnego zdarzenia. Taki wynik pokaże jedynie status sprzed tego kontaktu.

Wyjątkiem może być sytuacja, gdy:

• chodzi o dokumentację stanu „przed ekspozycją” (np. w przypadku PEP po gwałcie, ekspozycji zawodowej),
• ktoś miał wcześniej inne ryzykowne kontakty i chce sprawdzić, czy nie był zakażony już wcześniej.

Do oceny konkretnego ryzyka najważniejsze jest odczekanie odpowiedniej liczby dni lub tygodni, zgodnie z typem testu, który zostanie wykonany.

Rodzaje testów na HIV i ich czułość w czasie

Testy 4. generacji (antygen/antyciała) – standardowa diagnostyka laboratoryjna

Najczęściej stosowane w laboratoriach są tzw. testy czwartej generacji, określane też jako testy combo lub DUO. Wykrywają one jednocześnie:

• przeciwciała anty-HIV (produkowane przez organizm),
• antygen p24 (białko wirusa, pojawia się wcześnie po zakażeniu).

Ich zalety:

• wysoka czułość i swoistość,
• wczesne wykrycie – typowo od ok. 2 tygodni po zakażeniu,
• stanowią podstawę oficjalnej diagnostyki HIV.

Okno diagnostyczne:

• większość zakażeń wykrywalna po 2–4 tygodniach,
• po 6 tygodniach wykrywane jest zdecydowana większość nowych zakażeń,
• po 12 tygodniach wynik ujemny jest praktycznie rozstrzygający (przy jednym, jasno określonym kontakcie).

Testy 3. generacji (tylko przeciwciała)

Starsze testy (3. generacji) wykrywają wyłącznie przeciwciała przeciw HIV. Potrzebują one więcej czasu, by stały się dodatnie po zakażeniu, gdyż przeciwciała pojawiają się nieco później niż antygen p24.

Okno diagnostyczne testów 3. generacji:

• większość zakażeń wykrywana po ok. 3–4 tygodniach,
• dla pełnej pewności zaleca się odczekanie 12 tygodni (3 miesiące) od ryzykownego zdarzenia.

Obecnie w Polsce testy 4. generacji stopniowo wypierają testy 3. generacji, ale niektóre laboratoria nadal mogą używać starszych metod. Informację o generacji testu można uzyskać na wyniku badania lub dopytać w punkcie pobrań.

Szybkie testy przesiewowe (POCT, testy kasetkowe, z palca)

Szybkie testy (tzw. rapid tests) wykonywane są z kropli krwi z palca lub z krwi pełnej. Wynik otrzymuje się już po kilkunastu–kilkudziesięciu minutach. Są wykorzystywane m.in. w:

• punktach konsultacyjno-diagnostycznych (PKD),
• niektórych gabinetach lekarskich i organizacjach pozarządowych,
• w warunkach, gdzie potrzebna jest szybka wstępna ocena.

Większość szybkich testów wykrywa przede wszystkim przeciwciała, choć dostępne są też szybkie testy 4. generacji (antygen/antyciała). Interpretacja ich wyników pod względem okienka serologicznego jest podobna jak w przypadku testów laboratoryjnych tej samej generacji, ale zawsze należy sprawdzić charakterystykę konkretnego testu.

Ważne zasady:

• ujemny wynik szybkiego testu wykonany zbyt wcześnie nie wyklucza zakażenia – trzeba go powtórzyć w odpowiednim terminie,
• dodatni wynik szybkiego testu musi być potwierdzony testem laboratoryjnym (np. metodą Western blot lub inną zalecaną do potwierdzenia).

Testy PCR (wykrywanie materiału genetycznego wirusa)

Metoda PCR (RT-PCR) wykrywa materiał genetyczny wirusa (RNA HIV). Jest to bardzo czuła metoda, stosowana między innymi:

• w monitorowaniu leczenia osób już żyjących z HIV (wiremia),
• w diagnostyce noworodków matek zakażonych,
• czasem w bardzo wczesnej diagnostyce po kontakcie wysokiego ryzyka.

Test PCR może wykryć zakażenie już po 10–14 dniach od ryzykownego kontaktu. Jednak:

• jest kosztowny i nie jest rutynowo stosowany do przesiewowego badania dorosłych,
• może dawać wyniki trudne do interpretacji bez kontekstu (np. czasem wymaga powtórzenia),
• mimo dodatniego PCR, w celu ostatecznego rozpoznania zakażenia stosuje się standardowe testy serologiczne.

Dlatego w codziennej praktyce większość osób po ryzykownym kontakcie kieruje się terminami dla testów 4. generacji, a PCR pozostaje badaniem specjalistycznym, zlecanym w wyjątkowych sytuacjach.

Porównanie rodzajów testów i okna serologicznego

Jak dobrać termin testu po konkretnym ryzyku – praktyczne scenariusze

Pojedynczy kontakt seksualny (prezerwatywa pękła, zsunęła się lub była brak zabezpieczenia)

W przypadku jednego, dobrze określonego zdarzenia można dość precyzyjnie zaplanować diagnostykę. Przykładowy schemat przy zastosowaniu testu 4. generacji (combo):

• ok. 14 dni po kontakcie – badanie możliwe, ale ewentualny ujemny wynik ma charakter wstępny; dodatni wynik ma już istotną wagę i wymaga potwierdzenia,
• 4–6 tygodni – główny termin badania; ujemny wynik testu combo będzie u większości osób wiarygodny,
• 12 tygodni (3 miesiące) – kontrola końcowa, jeśli lekarz ją zalecił lub gdy ktoś chce mieć całkowitą pewność przy pojedynczym ryzyku.

U kogoś, kto dotąd nie badał się na HIV, a miał w życiu więcej sytuacji bez zabezpieczenia, test wykonany „z przyzwyczajenia” dopiero po 3 miesiącach od ostatniego kontaktu jest również sensownym wyborem. Ocenia wtedy zarówno ostatnie, jak i wcześniejsze ryzyka.

Powtarzające się kontakty ryzykowne

Osoba, która regularnie ma seks bez prezerwatywy z partnerem/partnerką o nieznanym statusie, nie ma jednego „ostatniego” kontaktu, po którym łatwo odliczyć 12 tygodni. W takiej sytuacji:

• stosuje się zasadę 12 tygodni od ostatniego ryzykownego zdarzenia,
• jeśli kontakty nadal występują, trzeba rozważyć profilaktykę PrEP (profilaktyka przedekspozycyjna) i regularne badania (np. co 3 miesiące).

U wielu aktywnych seksualnie osób sensowne jest stałe podejście: badanie w kierunku HIV i innych zakażeń przenoszonych drogą płciową co 3–6 miesięcy, niezależnie od pojedynczego „incydentu”.

Ekspozycja zawodowa (np. zakłucie igłą w pracy medycznej)

Po zakłuciu igłą lub kontakcie krwi z błonami śluzowymi obowiązuje procedura medyczna z oceną ryzyka. Jeżeli jest ono istotne, wdraża się profilaktykę poekspozycyjną (PEP) w ciągu 72 godzin. Schemat badań najczęściej obejmuje:

• test wyjściowy – jak najszybciej po zdarzeniu, by udokumentować stan „przed”,
• kolejne testy – np. po 6 tygodniach, 3 miesiącach, niekiedy także po 6 miesiącach (zgodnie z lokalnymi zaleceniami).

PEP może nieznacznie wydłużyć czas do pełnego wykluczenia zakażenia w ostatecznych wytycznych, dlatego ostateczny harmonogram ustala lekarz medycyny pracy lub specjalista chorób zakaźnych.

Ekspozycja w trakcie przyjmowania PEP lub PrEP

Leki antyretrowirusowe stosowane profilaktycznie (PEP, PrEP) mogą zmieniać dynamikę zakażenia i odpowiedzi immunologicznej. W uproszczeniu:

• PEP – 28-dniowa kuracja po kontakcie wysokiego ryzyka; testy kontrolne wykonuje się zgodnie z zaleceniami lekarza (najczęściej po zakończeniu PEP i ponownie po 3 miesiącach od ekspozycji),
• PrEP – stosowana przed kontaktem; u osób stosujących PrEP rutynowo wykonuje się testy na HIV co 3 miesiące, a w razie problematycznego przyjmowania dawek lekarz może zlecić dodatkowe badania (czasem w tym PCR).

Samodzielne interpretowanie wyników w trakcie lub po PEP/PrEP bez konsultacji bywa trudne. W takich przypadkach wskazana jest opieka poradni chorób zakaźnych lub poradni PrEP.

Ryzyko u kobiet w ciąży lub planujących ciążę

U kobiet w ciąży test w kierunku HIV jest w Polsce zalecany rutynowo, niezależnie od odczuwanego ryzyka. Jeśli jednak doszło do konkretnego zdarzenia (np. seks bez zabezpieczenia z partnerem o nieznanym statusie), przyjmuje się te same terminy badań jak u innych dorosłych:

• test 4. generacji po 4–6 tygodniach od kontaktu,
• w razie potrzeby kontrola po 12 tygodniach.

W ciąży nie unika się testu z obawy przed „stresem”. Wczesne rozpoznanie zakażenia HIV i wdrożenie terapii praktycznie eliminuje ryzyko zakażenia dziecka w czasie ciąży i porodu.

Jak interpretować wynik ujemny w zależności od czasu od ryzyka

Wynik ujemny bardzo wcześnie po ekspozycji

Jeśli test (dowolnej generacji) wykonano przed upływem 2 tygodni od ryzyka, ujemny wynik dotyczy przede wszystkim okresu sprzed kontaktu. Oznacza to:

• brak dowodów na „stare” zakażenie HIV,
• brak możliwości oceny bieżącego zdarzenia – konieczność powtórzenia testu w odpowiednim terminie.

Taki wynik bywa jednak przydatny psychologicznie – część osób czuje się spokojniejsza, mając choć częściową informację. Nie jest to jednak „wynik końcowy”.

Wynik ujemny po 4–6 tygodniach – jak duża jest wiarygodność?

Dla testu 4. generacji wykonanie badania po 4–6 tygodniach daje już wysoką czułość. W praktyce klinicznej:

• przy pojedynczym zdarzeniu ryzyka u osoby bez ciężkiego upośledzenia odporności ujemny wynik w tym czasie jest silną przesłanką za brakiem zakażenia,
• jeśli lekarz nie widzi dodatkowych czynników komplikujących (PEP, PrEP, immunosupresja), często uznaje taki wynik za wystarczający, choć oficjalne zalecenia mogą wciąż wskazywać 12 tygodni jako termin ostateczny.

Osoba wyjątkowo lękowo reagująca na ryzyko może wraz z lekarzem ustalić dodatkowy test po 12 tygodniach, nawet jeśli statystycznie szanse na późniejszą serokonwersję są bardzo małe.

Wynik ujemny po 12 tygodniach – kiedy uznać go za rozstrzygający

Jeśli test jest wykonany po 12 tygodniach od ostatniego ryzykownego kontaktu i jest:

• testem 4. lub 3. generacji o standardowej czułości,
• u osoby, która nie przyjmowała PEP/PrEP i nie ma ciężkiego zaburzenia odporności,

to taki ujemny wynik traktuje się jako ostateczne wykluczenie zakażenia z tego konkretnego zdarzenia. Nie ma potrzeby dalszego powtarzania badań z powodu jednego kontaktu, jeśli w międzyczasie nie wystąpiły nowe sytuacje ryzykowne.

Wyjątek stanowią rzadkie, bardzo szczególne sytuacje kliniczne (np. wyjątkowo głęboka immunosupresja, nieprawidłowości w badaniu), o których zawsze decyduje lekarz prowadzący.

Ujemny wynik przy powtarzających się ryzykach – co on naprawdę oznacza

Osoba, która w ciągu ostatniego roku wielokrotnie uprawiała seks bez prezerwatywy i wykonała test 4. generacji dzisiaj, uzyskując wynik ujemny, ma:

• wykluczone zakażenia związane z kontaktami sprzed co najmniej 12 tygodni,
• nadal niepewny status w odniesieniu do wydarzeń z ostatnich tygodni, zwłaszcza z ostatnich 2–4 tygodni.

W takiej sytuacji sensowne jest:

• zaplanowanie kolejnego testu po 12 tygodniach od ostatniego kontaktu,
• rozmowa o profilaktyce (prezerwatywy, PrEP), aby nie wchodzić w kolejne „okienka serologiczne”.

Jak interpretować wynik dodatni – krok po kroku

Dodatni wynik testu przesiewowego nie jest jeszcze ostateczną diagnozą

Jeżeli szybki test z palca lub pierwszy test laboratoryjny wyjdzie dodatni, nie oznacza to jeszcze jednoznacznego rozpoznania HIV. Standardem jest:

• powtórzenie badania testem potwierdzenia (np. Western blot lub metodą równoważną),
• czasem wykonanie dodatkowych testów (np. oznaczenie RNA HIV).

Dopiero zestaw: pozytywny test przesiewowy + pozytywny test potwierdzenia stanowi podstawę do rozpoznania zakażenia HIV. W praktyce medycznej po pierwszym dodatnim wyniku personel od razu organizuje dalszą diagnostykę.

Fałszywie dodatnie wyniki – kiedy są możliwe

Każdy test laboratoryjny może dać wynik fałszywie dodatni. Zdarza się to rzadko, lecz jest możliwe, zwłaszcza w:

• niektórych stanach zapalnych i autoimmunologicznych,
• ciąży (zmiana profilu immunologicznego),
• przy innych infekcjach wirusowych,
• przypadkowych błędach technicznych.

Właśnie dlatego tak duży nacisk kładzie się na wykonanie testu potwierdzającego. Osoba z fałszywie dodatnim wynikiem przesiewowym po kilku dniach otrzymuje informację, że test potwierdzenia jest ujemny – wtedy zakażenie HIV uznaje się za nieobecne.

Co dalej po potwierdzeniu dodatniego wyniku

Po rozpoznaniu zakażenia HIV kolejne etapy wyglądają mniej dramatycznie, niż wiele osób sobie wyobraża. Zwykle w krótkim czasie odbywa się:

• wizyta w poradni chorób zakaźnych,
• dodatkowe badania (m.in. wiremia HIV RNA, liczba limfocytów CD4, testy w kierunku innych infekcji),
• rozpoczęcie terapii antyretrowirusowej (ARV).

Leczenie jest obecnie bardzo skuteczne, z częstością dawkowania ograniczoną do jednej tabletki dziennie. U większości osób w ciągu kilku miesięcy od wdrożenia terapii wiremia spada do poziomu niewykrywalnego, co chroni zdrowie i uniemożliwia dalsze zakażenie partnerów seksualnych.

Objawy po ryzykownym kontakcie a wynik testu

Ostra choroba retrowirusowa – co może się pojawić

W pierwszych tygodniach po zakażeniu część osób doświadcza tzw. ostrej choroby retrowirusowej. Objawy są bardzo niespecyficzne i łatwo je pomylić z grypą lub przeziębieniem. Mogą to być:

• gorączka, dreszcze, uczucie „rozbicia”,
• powiększone węzły chłonne, ból gardła, wysypka,
• bóle mięśni, bóle głowy, czasem biegunka.

Brak objawów nie wyklucza zakażenia, a ich obecność nie potwierdza HIV. Znacznie częściej podejrzane symptomy są wynikiem innej, banalnej infekcji.

Czy objawy zmieniają interpretację wyniku testu?

Jeśli wynik testu 4. generacji wykonany:

• po 6 tygodniach jest ujemny,
• a osoba nie przyjmowała PEP i nie ma ciężkiego niedoboru odporności,

to obecność niespecyficznych objawów (zmęczenie, pojedyncze afty, bóle mięśni) nie zmienia znacząco interpretacji – zakażenie HIV jest bardzo mało prawdopodobne. Można wtedy szukać innych przyczyn dolegliwości (stres, inne infekcje, zaburzenia snu).

Jeżeli jednak:

• test wykonano wcześnie (np. 2–3 tygodnie po zdarzeniu),
• a objawy są wyraźne i pojawiły się w typowym czasie (2–4 tygodnie po ryzyku),

lekarz może zalecić powtórzenie badania i ewentualnie rozszerzenie diagnostyki (np. o inne wirusy, takie jak CMV czy EBV).

Czynniki mogące wpływać na wiarygodność testu

Leki, choroby przewlekłe i zaburzenia odporności

Większość stosowanych na co dzień leków, w tym antybiotyki, leki przeciwbólowe, antykoncepcja hormonalna czy leki psychiatryczne, nie wpływa na skuteczność testów na HIV. Potencjalnie istotne są sytuacje, gdy:

• pacjent przyjmuje intensywne leczenie immunosupresyjne (np. po przeszczepie narządu, przy niektórych chorobach autoimmunologicznych),
• istnieją poważne wrodzone lub nabyte niedobory odporności.

W takich przypadkach lekarz prowadzący może:

• wydłużyć okres obserwacji (termin testu końcowego),
• zlecić dodatkowe badania, np. test PCR.

Szczepienia, infekcje, ciąża

Zwykłe szczepienia (np. na grypę, COVID‑19, WZW B) oraz typowe infekcje sezonowe nie unieważniają testów na HIV. Mogą sporadycznie wpływać na wyniki niektórych badań immunologicznych, ale:

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Po ilu dniach od ryzykownego stosunku można wiarygodnie zrobić test na HIV?

Najczęściej stosowany test 4. generacji (tzw. combo/DUO) zaczyna wykrywać większość zakażeń już po około 2–4 tygodniach od ryzykownego kontaktu. U większości osób wynik wykonany po 6 tygodniach jest już bardzo wiarygodny.

Dla pełnej pewności zaleca się powtórzenie testu 4. generacji po 12 tygodniach (3 miesiącach) od ostatniego ryzykownego kontaktu. Wynik ujemny po tym czasie, przy braku kolejnych ryzykownych sytuacji, traktuje się jako ostateczny.

Czy można zakazić się HIV przez pocałunek albo korzystanie z tej samej toalety?

Nie. Pocałunki, nawet głębokie, nie stanowią typowej drogi zakażenia HIV, o ile w jamie ustnej nie ma dużych, krwawiących ran u którejś z osób. Ślina sama w sobie nie przenosi HIV w ilości zdolnej do zakażenia.

Wspólne korzystanie z toalety, prysznica, basenu, sauny, tych samych naczyń, sztućców, ręczników czy pościeli również nie jest ryzykowne. HIV nie przenosi się drogą kropelkową (kaszel, kichanie) ani przez ukąszenia komarów czy innych owadów.

Jaki kontakt seksualny jest naprawdę wysokiego ryzyka, jeśli chodzi o HIV?

Do kontaktów wysokiego ryzyka zalicza się przede wszystkim:

• stosunek analny bez prezerwatywy (szczególnie ryzykowny dla osoby „pasywnej”),
• stosunek dopochwowy bez prezerwatywy, zwłaszcza z osobą o nieznanym statusie HIV,
• seks z wieloma partnerami przy braku badań i nieregularnym używaniu prezerwatywy,
• kontakt z krwią partnera w trakcie seksu (miesiączka, uszkodzenia błon śluzowych, krwawiące rany).

Ryzyko rośnie dodatkowo, gdy obecne są inne choroby przenoszone drogą płciową, dochodzi do urazowego, „gwałtownego” stosunku lub gdy używany jest alkohol/narkotyki, co sprzyja seksowi bez zabezpieczenia.

Czy seks oralny jest ryzykowny pod kątem zakażenia HIV?

Seks oralny (pobieranie do ust) wiąże się z niższym, ale nie zerowym ryzykiem zakażenia HIV. Wirus może przedostać się do organizmu, jeśli w jamie ustnej są uszkodzenia śluzówki, np. ranki, afty, krwawiące dziąsła po szczotkowaniu, stany zapalne.

Ryzyko jest niższe niż przy stosunku dopochwowym czy analnym bez prezerwatywy, ale nadal warto używać prezerwatywy lub specjalnych chusteczek lateksowych (tzw. dental dam), szczególnie gdy nie znasz statusu HIV partnera.

Czy ma sens zrobienie testu na HIV dzień lub dwa po ryzykownym kontakcie?

Nie, tak wczesny test nie oceni tego konkretnego kontaktu. W pierwszych dniach po zakażeniu organizm nie wytwarza jeszcze wykrywalnych przeciwciał, a ilość antygenu może być za mała dla standardowych testów.

Wynik zrobiony „od razu” pokaże jedynie Twój status sprzed zdarzenia. Aby ocenić ryzyko po konkretnym kontakcie, trzeba odczekać co najmniej 2 tygodnie (test 4. generacji), a najlepiej 6–12 tygodni, zgodnie z zaleceniami lekarza lub punktu konsultacyjno-diagnostycznego.

Czym różni się test 4. generacji od testu 3. generacji na HIV?

Testy 4. generacji (combo/DUO) wykrywają jednocześnie:

• przeciwciała przeciw HIV wytwarzane przez organizm,
• antygen p24 – białko wirusa pojawiające się wcześnie po zakażeniu.

Dzięki temu okno diagnostyczne jest krótsze, a zakażenie można wykryć już zwykle po 2–4 tygodniach.

Testy 3. generacji wykrywają tylko przeciwciała, które pojawiają się nieco później. Większość zakażeń ujawniają po 3–4 tygodniach, ale pełną pewność co do ujemnego wyniku uzyskuje się dopiero po 12 tygodniach. W Polsce w diagnostyce standardowo stosuje się głównie testy 4. generacji.

Czy po jednym ujemnym teście na HIV muszę powtarzać badanie?

Jeśli miała miejsce jedna, jasno określona sytuacja ryzykowna i wykonasz test 4. generacji po 12 tygodniach od tego kontaktu, ujemny wynik jest uznawany za rozstrzygający i nie wymaga rutynowego powtarzania (o ile nie dochodzi do kolejnych ryzykownych kontaktów).

Gdy test wykonano wcześniej (np. po 2–4 tygodniach), lekarz może zalecić powtórzenie badania po upływie pełnego okna serologicznego (12 tygodni), aby całkowicie wykluczyć zakażenie związane z tym zdarzeniem.

Kluczowe obserwacje

• Do realnego zakażenia HIV dochodzi przede wszystkim przez krew, nasienie, wydzielinę z pochwy i szyjki macicy oraz mleko kobiece; inne płyny (np. ślina, pot, łzy) są bezpieczne, o ile nie są wyraźnie zanieczyszczone krwią i nie mają kontaktu z uszkodzoną skórą lub śluzówką.
• Najwyższe ryzyko zakażenia HIV wiąże się ze stosunkiem analnym i dopochwowym bez prezerwatywy, zwłaszcza z partnerem o nieznanym statusie HIV, a także z kontaktem z krwią podczas seksu oraz ze wspólnym używaniem igieł i sprzętu do iniekcji.
• Ryzyko zakażenia rośnie przy obecności innych chorób przenoszonych drogą płciową, urazowym seksie powodującym krwawienia oraz przy używaniu alkoholu i narkotyków, które sprzyjają niezabezpieczonym kontaktom seksualnym.
• Za sytuacje o znikomym lub zerowym ryzyku zakażenia HIV uznaje się m.in. pocałunki, wspólne korzystanie z toalety, naczyń czy pościeli, dotyk, przytulanie, ukąszenia owadów oraz przebywanie w jednym pomieszczeniu; seks oralny niesie mniejsze, ale nie zerowe ryzyko, szczególnie przy ranach w jamie ustnej.
• Okienko serologiczne to okres między zakażeniem a możliwością jego wykrycia w teście; w tym czasie osoba może już zakażać innych, ale wynik badania może być jeszcze fałszywie ujemny.

Te artykuły mogą Cię zainteresować:

• 

  Czy kobieta może być uczulona na nasienie partnera?

• 

  Co oznacza wynik cytologii: ASC-US?

• 

  Opryszczka narządów płciowych: jak rozpoznać…

• 

  Najlepszy czas na test ciążowy – kiedy testować, by…

• 

  Nowoczesne testy wykrywające raka szyjki macicy

• 

  Czy wynik HPV dodatni zawsze oznacza raka szyjki?