Rak jajnika: objawy, na które najczęściej nie zwracamy uwagi

Dlaczego rak jajnika tak łatwo „przechodzi bokiem”

Rak jajnika nazywany jest często „cichym zabójcą”. Nie dlatego, że zawsze przebiega bezobjawowo, lecz dlatego, że jego wczesne objawy są niecharakterystyczne, mylące i łatwe do zignorowania. Zmęczenie, wzdęcia, uczucie pełności po jedzeniu czy bóle krzyża to dolegliwości, które większość kobiet kojarzy z pracą siedzącą, dietą, stresem, a nie z nowotworem. W efekcie przełomowy moment – zgłoszenie się do lekarza – często następuje dopiero wtedy, gdy choroba jest w zaawansowanym stadium.

Organizm zwykle wysyła sygnały znacznie wcześniej. Problem polega na tym, że objawy raka jajnika rozwijają się powoli i podstępnie. Z początku pojawiają się sporadycznie, z czasem stają się coraz częstsze i bardziej dokuczliwe. Gdy kobieta przyzwyczai się do ich obecności, traktuje je jako „nową normalność” i nie zgłasza ich lekarzowi lub robi to bardzo późno.

Rak jajnika należy do nowotworów ginekologicznych, ale pierwsze symptomy często dotyczą przewodu pokarmowego, układu moczowego, ogólnego samopoczucia. Dlatego łatwo trafić najpierw do gastrologa, internisty czy ortopedy, zamiast do ginekologa. Kluczowa staje się umiejętność łączenia z pozoru odległych dolegliwości z możliwym problemem w obrębie jajników.

Świadomość tego, że niektóre „codzienne” dolegliwości mogą być objawem raka jajnika, pozwala szybciej zareagować, domagać się diagnostyki i nie odkładać wizyty u lekarza. To nie znaczy, że każde wzdęcie czy ból brzucha oznacza nowotwór, ale że uporczywe, powtarzające się symptomy, których nie da się wytłumaczyć prostymi przyczynami, wymagają wyjaśnienia.

Niewinne dolegliwości ze strony brzucha, które często bagatelizujemy

Przewlekłe wzdęcia i uczucie pełności po jedzeniu

Jednym z najczęściej ignorowanych objawów raka jajnika są przewlekłe wzdęcia. Nie chodzi o zwykłe „od czasu do czasu poszerzony brzuch” po obfitym posiłku, ale o:

• uczucie „balonu” w brzuchu niemal każdego dnia,
• wrażenie, że ubrania w pasie stają się ciasne, choć waga niewiele się zmieniła,
• wzdęcia, które nie ustępują po zmianie diety czy po lekach na trawienie.

Wiele kobiet tłumaczy to: „taki mój urok”, „mam wrażliwy brzuch”, „to na pewno jelita”. Tymczasem rozrastający się guz jajnika może powodować ucisk na jelita, upośledzać ich perystaltykę i zaburzać gospodarkę płynów w jamie brzusznej. Pojawia się też uczucie szybkiej sytości – kobieta zjada znacznie mniej niż dawniej, a mimo to czuje się „przejedzona”.

Niepokój powinna wzbudzić sytuacja, gdy:

• wzdęcia pojawiają się częściej niż 2–3 razy w tygodniu,
• trwają co najmniej kilka tygodni,
• są nowe – wcześniej nie występowały w takim nasileniu,
• towarzyszy im uczucie pełności po niewielkich posiłkach.

Takie objawy bardzo często są zrzucane na zespół jelita drażliwego, nietolerancję pokarmową czy „złą dietę”. Same w sobie nie dowodzą raka jajnika, ale domagają się konsultacji, szczególnie jeśli współistnieją z innymi, opisanymi dalej sygnałami.

Rozlanego typu ból brzucha lub miednicy

Kolejnym lekceważonym objawem jest tępy, rozlany ból w podbrzuszu lub całej jamie brzusznej. Może być stały lub napadowy, często opisywany jako:

• „ciągnięcie” w dole brzucha,
• uczucie ciężkości w miednicy,
• łagodny, ale uporczywy dyskomfort, który przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu.

Kobiety w wieku rozrodczym często zrzucają go na „bolesne owulacje”, „bolesne miesiączki” lub „zmiany hormonalne”. U kobiet po menopauzie tłumaczony jest zaparciami, siedzącym trybem życia czy bólami kręgosłupa. Problem w tym, że ból związany z rakiem jajnika zwykle nie ustępuje po miesiączce, nie mija po kilku dniach ani nie ma wyraźnego związku z cyklem.

Czujność powinny wzbudzić:

• ból brzucha lub miednicy utrzymujący się tygodniami lub miesiącami,
• ból, który stopniowo nasila się w czasie,
• ból, który wybudza z snu lub ogranicza codzienną aktywność,
• brak jasnego wytłumaczenia (np. brak zaparć, infekcji, urazu).

Rozrastający się guz może podrażniać otrzewną, więzadła miednicy, uciskać sąsiednie narządy i powodować właśnie takie, trudne do zlokalizowania dolegliwości. Zdarza się, że kobieta przez miesiące przyjmuje leki przeciwbólowe „na kręgosłup” lub „na jelita”, podczas gdy źródło bólu leży w jajniku.

Zmiany w rytmie wypróżnień i trudne do wyjaśnienia zaparcia

Jelita są bardzo czułe na ucisk i zmiany w jamie brzusznej. Rak jajnika może je przemieszczać, uciskać, zaburzać ich ruchy. Objawia się to często jako:

• nowo powstałe zaparcia lub wyraźne ich nasilenie,
• naprzemienne zaparcia i biegunki bez uchwytnej przyczyny,
• uczucie „niepełnego wypróżnienia”,
• gazy, które nie chcą „odejść”, mimo normalnej diety.

W praktyce kobieta zaczyna zmieniać dietę, zwiększa ilość błonnika, pije więcej wody, sięga po środki przeczyszczające. Czasem poprawa jest krótkotrwała lub żadna. Objawy korelują z innymi – wzdęciami, bólem, uczuciem pełności, ale nadal interpretowane są jako czysto jelitowy problem. Tymczasem obraz raka jajnika często imituje choroby przewodu pokarmowego.

Niepokojące są zwłaszcza:

• nagła zmiana rytmu wypróżnień u osoby, która wcześniej miała „żelazny” rytm,
• utrzymywanie się zaparć lub naprzemiennych biegunek i zaparć przez kilka tygodni,
• brak wyraźnego związku z nowym lekiem, dietą, podróżą, infekcją,
• dodatkowo obecne inne nieswoiste objawy, jak osłabienie, spadek masy ciała, wzdęcia.

Jeżeli zmiana rytmu wypróżnień jest nowa i przewlekła, powinna być sygnałem do szerszej diagnostyki – zarówno gastroenterologicznej, jak i ginekologicznej.

Objawy ze strony układu moczowego, które łatwo skojarzyć z pęcherzem

Częste parcie na mocz i uczucie „niewypróżnionego” pęcherza

Nowotwór jajnika rosnący w miednicy może uciskać pęcherz moczowy. Efektem jest zwiększona częstość oddawania moczu, czasem także nagłe, trudne do opanowania parcie. Kobieta zaczyna wstawać w nocy do toalety (choć wcześniej się to nie zdarzało), ma poczucie, że „ciągle jej się chce”, a jednorazowa ilość oddawanego moczu jest niewielka.

Ten objaw niemal automatycznie kojarzony jest z:

• infekcją pęcherza,
• nadreaktywnym pęcherzem,
• skutkiem picia większej ilości płynów,
• skutkami porodu, operacji ginekologicznych, menopauzy.

Jeżeli przy tym nie ma bólu przy oddawaniu moczu, pieczenia, gorączki (typowych dla zakażenia dróg moczowych), a wyniki badań moczu są prawidłowe, warto zadać sobie pytanie, czy kłopot nie leży „obok” pęcherza. Szczególnie jeśli dolegliwości nasilają się w czasie i łączą z innymi objawami z jamy brzusznej.

Naglące parcia, popuszczanie moczu i „słabsze dno miednicy”

Częstym problemem kobiet po kilku porodach, po menopauzie, z nadwagą jest wysiłkowe nietrzymanie moczu. Łatwo więc wyjaśnić sobie, że:

• popuszczanie przy kichaniu, kaszlu, bieganiu,
• uczucie „słabego pęcherza”,
• nagłe parcia zmuszające do natychmiastowej wizyty w toalecie

to „po prostu konsekwencja wieku lub porodów”. Jednak gwałtowne nasilenie takich objawów w stosunkowo krótkim czasie, pojawienie się ich u kobiety, która wcześniej nie miała żadnych problemów, lub wystąpienie ich równolegle z bólami brzucha, wzdęciami, nagłym powiększeniem obwodu brzucha, powinno włączać czerwoną lampkę.

Ucisk nowotworu na pęcherz i cewkę moczową może:

• zmniejszać pojemność pęcherza,
• zmieniać kąt nachylenia cewki,
• utrudniać całkowite opróżnienie pęcherza,
• drażnić zakończenia nerwowe w miednicy.

Skutkiem są objawy, które w pierwszej chwili trudno powiązać z jajnikiem, ale dla lekarza ginekologa są istotną wskazówką do wykonania USG przezpochwowego.

Obrzęki kończyn dolnych i uczucie „ciężkich nóg”

Obrzęki nóg rzadko kojarzą się z rakiem jajnika. Częściej z niewydolnością żylną, długim staniem, upałami, chorobami serca. Tymczasem duże guzy miednicy mogą uciskać żyły biodrowe i naczynia chłonne, utrudniając odpływ krwi i chłonki z kończyn dolnych.

W efekcie pojawiają się:

• obrzęki jednej lub obu nóg (często nasilone wieczorem),
• uczucie ciężkości, rozpierania w łydkach lub udach,
• czasem ból, drętwienie, skurcze.

Jeżeli obrzęki:

• są nowe, nie towarzyszyły im dotąd w takim nasileniu,
• występują u kobiety bez wyraźnej choroby serca, nerek, wątroby,
• są jednostronne lub znacznie bardziej nasilone po jednej stronie,
• łączą się z bólem brzucha, uczuciem pełności, szybką męczliwością,

wymagają wyjaśnienia. U części pacjentek pierwszym poważnym powikłaniem raka jajnika jest zakrzepica żył kończyn dolnych, wywołana zarówno przez ucisk mechaniczny, jak i przez prozakrzepowe działanie nowotworu.

Subtelne zmiany w sylwetce i masie ciała

Powiększający się obwód brzucha bez adekwatnego przyrostu wagi

Jednym z częstszych objawów, który pacjentki określają jako „dziwny brzuch”, jest postępujące powiększanie się obwodu brzucha. Często towarzyszy temu niewielki lub żaden przyrost masy ciała. Ubrania w pasie stają się ciasne, pojawia się wrażenie, jakby „w środku coś rosło”.

Może to być:

• skutek gromadzenia się płynu w jamie brzusznej (wodobrzusze),
• wzrost masy guza lub guzów na jajnikach,
• połączenie obu powyższych czynników.

Ten objaw często bywa mylnie interpretowany jako przytycie lub „brzuszek z wiekiem”. Niektóre kobiety próbują go „zgubić” dietą i ćwiczeniami, nie rozumiejąc, że ich tkanka tłuszczowa wcale nie rośnie. Uwagę powinny zwrócić sytuacje, gdy:

• obwód brzucha rośnie szybko – w ciągu tygodni lub kilku miesięcy,
• nogi i ramiona pozostają tej samej szczupłości,
• brzuch jest napięty, twardawy, uczucie rozpychania obecne jest niemal cały czas,
• towarzyszy temu zadyszka przy wysiłku, uczucie pełności po małych posiłkach.

Wodobrzusze w raku jajnika może objawiać się również jako szum płynu przy zmianie pozycji, odczuwany przez część pacjentek, lub jako nasilone wzdęcia oporne na leczenie „na jelita”.

Niewyjaśniony spadek masy ciała i utrata apetytu

Mało kto łączy spontaniczną utratę wagi z rakiem jajnika, zwłaszcza jeśli jest ona niewielka i rozłożona w czasie. Tymczasem nowotwór złośliwy, w tym jajnika, może:

• zwiększać zapotrzebowanie energetyczne organizmu,
• produkować substancje prozapalne zaburzające metabolizm,

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie są pierwsze objawy raka jajnika, które łatwo przeoczyć?

Do najczęstszych, a jednocześnie bagatelizowanych wczesnych objawów raka jajnika należą: przewlekłe wzdęcia, uczucie pełności po jedzeniu niewielkich porcji, tępy ból lub uczucie ciężkości w dole brzucha, zmiana rytmu wypróżnień (nowe, utrwalone zaparcia, naprzemienne biegunki i zaparcia) oraz częstsze parcie na mocz bez wyraźnej przyczyny.

Problematyczne jest to, że są to dolegliwości bardzo „codzienne”, które łatwo tłumaczymy dietą, stresem, siedzącym trybem życia czy „wrażliwymi jelitami”. Jeśli jednak pojawiają się regularnie przez kilka tygodni i są nowe dla danej osoby, wymagają konsultacji lekarskiej.

Po czym odróżnić zwykłe wzdęcia od wzdęć mogących świadczyć o raku jajnika?

Niepokoi przede wszystkim zmiana charakteru dolegliwości: wzdęcia występują niemal codziennie, utrzymują się przez co najmniej kilka tygodni, nie ustępują po modyfikacji diety, ograniczeniu gazotwórczych produktów czy zażyciu typowych leków na trawienie. Towarzyszy im często uczucie szybkiej sytości – zjadamy mniej niż zwykle, a mimo to czujemy się „przejedzone”.

Jeśli wzdęciom dodatkowo towarzyszą inne objawy, takie jak ból w podbrzuszu, nagła zmiana rytmu wypróżnień, częstsze oddawanie moczu czy niewyjaśnione osłabienie, warto zgłosić się do lekarza i rozważyć także diagnostykę ginekologiczną, nie tylko „jelitową”.

Kiedy ból brzucha lub miednicy powinien skłonić do wizyty u ginekologa onkologa?

Do lekarza należy zgłosić się, gdy ból w dole brzucha lub miednicy utrzymuje się tygodniami, stopniowo się nasila, wybudza w nocy lub utrudnia normalne funkcjonowanie. Szczególnie niepokojący jest ból, który nie ma jasnego wytłumaczenia (brak infekcji, urazu, wyraźnych kłopotów z kręgosłupem) i nie jest związany z cyklem miesiączkowym.

Tępy, rozlany ból, uczucie „ciągnięcia” lub ciężkości w miednicy, które wcześniej nie występowały, a teraz stają się nową codziennością, powinny być traktowane jako sygnał ostrzegawczy i powód do wykonania m.in. badania ginekologicznego oraz USG przezpochwowego.

Czy częste oddawanie moczu może być objawem raka jajnika?

Tak. Guz jajnika rosnący w miednicy może uciskać pęcherz, co powoduje częstsze parcie na mocz, konieczność częstych wizyt w toalecie (także w nocy) oraz uczucie „niewypróżnionego” pęcherza przy małej ilości oddawanego moczu. Objawy te często mylone są z infekcją dróg moczowych lub „nadreaktywnym pęcherzem”.

Jeżeli badanie moczu nie wykazuje zakażenia, nie ma pieczenia, bólu czy gorączki, a dolegliwości utrzymują się i nasilają, warto poszerzyć diagnostykę o badanie ginekologiczne, szczególnie gdy współistnieją z bólami brzucha, wzdęciami czy nagłym powiększeniem obwodu brzucha.

Jak długo mogą utrzymywać się objawy, zanim zorientujemy się, że to coś poważniejszego?

Objawy raka jajnika zwykle rozwijają się powoli i podstępnie – początkowo są sporadyczne, mało nasilone, z czasem stają się częstsze i bardziej dokuczliwe. Wiele kobiet przyzwyczaja się do nich w ciągu miesięcy, traktując je jako „nową normalność”, co opóźnia zgłoszenie się do lekarza.

Każda nowa, utrzymująca się ponad kilka tygodni dolegliwość ze strony brzucha lub miednicy (wzdęcia, ból, zaparcia, częstsze oddawanie moczu), której nie da się łatwo wyjaśnić, powinna skłonić do konsultacji. Nie oznacza to od razu raka, ale wymaga wyjaśnienia i ewentualnego wykonania badań obrazowych.

Czy objawy raka jajnika zawsze są związane z narządami rodnymi?

Nie. Rak jajnika jest nowotworem ginekologicznym, ale pierwsze symptomy często dotyczą przewodu pokarmowego (wzdęcia, uczucie pełności, zaparcia), układu moczowego (częste parcie na mocz, naglące parcia) lub ogólnego samopoczucia (osłabienie, uczucie zmęczenia). Dlatego kobiety nierzadko trafiają najpierw do gastrologa, internisty czy ortopedy, zamiast do ginekologa.

Kluczowe jest łączenie pozornie odległych dolegliwości w całość. Jeśli lekarz jednej specjalności nie znajduje przyczyny, warto rozważyć konsultację ginekologiczną, zwłaszcza gdy objawy umiejscowione są w obrębie jamy brzusznej i miednicy.

Kiedy przy objawach „z brzucha” powinnam koniecznie zgłosić się do lekarza?

Do lekarza należy zgłosić się, gdy:

• objawy (wzdęcia, ból brzucha, zaparcia, częste oddawanie moczu) są nowe i utrzymują się dłużej niż 3–4 tygodnie,
• mimo prób zmiany diety, leków bez recepty czy domowych sposobów nie ustępują lub wręcz się nasilają,
• towarzyszy im spadek masy ciała, wyraźne osłabienie, nagłe powiększenie obwodu brzucha.

Nie każda taka sytuacja oznacza raka jajnika, ale przewlekłe, niewyjaśnione dolegliwości z jamy brzusznej i miednicy powinny zawsze być skonsultowane z lekarzem, najlepiej z uwzględnieniem badania ginekologicznego i USG.

Najważniejsze lekcje

• Rak jajnika nie jest całkowicie „bezobjawowy”, ale jego pierwsze symptomy są niespecyficzne, rozwijają się powoli i łatwo je zrzucić na stres, dietę czy siedzący tryb życia.
• Przewlekłe, częste wzdęcia i uczucie „balonu” w brzuchu, które nie mijają po zmianie diety ani lekach na trawienie, mogą być wczesnym sygnałem raka jajnika.
• Uczucie szybkiej sytości i pełności po zjedzeniu małych porcji, zwłaszcza jeśli pojawia się nagle i utrzymuje się tygodniami, wymaga konsultacji lekarskiej.
• Tępy, rozlany ból brzucha lub miednicy, który trwa tygodniami, nasila się, nie jest związany z cyklem miesiączkowym ani nie ma jasnego wytłumaczenia, może wskazywać na rozwijający się guz jajnika.
• Nowa, utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień (zaparcia, naprzemienne zaparcia i biegunki, uczucie niepełnego wypróżnienia) bez wyraźnej przyczyny powinna skłonić do diagnostyki, także ginekologicznej.
• Wczesne objawy raka jajnika często są mylone z chorobami przewodu pokarmowego lub kręgosłupa, dlatego ważne jest łączenie pozornie odległych dolegliwości z możliwością choroby jajników.
• Uporczywe, nowe i niewyjaśnione dolegliwości ze strony brzucha, które utrzymują się co najmniej kilka tygodni, nie powinny być bagatelizowane i wymagają wizyty u lekarza oraz dalszej diagnostyki.

Te artykuły mogą Cię zainteresować:

• 

  Rak jajnika – cichy zabójca kobiet

• 

  Czy da się wyleczyć raka w IV stadium?

• 

  5 objawów raka jajnika, które łatwo zlekceważyć

• 

  Endometrioza jelit – objawy, które łatwo pomylić z IBS

• 

  Rak jajnika – czy można wykryć go wcześniej?

• 

  Czy rak jajnika daje objawy? Jakie badania wykonać?